Od edukacji etycznej do refleksyjności zawodowej
Moja dzisiejsza praca szkoleniowa wyrasta z wieloletniego doświadczenia pracy z ludźmi, filozofią, etyką, edukacją, sportem i metodami angażującymi uczestników w samodzielne myślenie.
Przez lata pracowałem jako nauczyciel, wychowawca, instruktor i trener, szukając sposobów na rozmowę o wartościach, odpowiedzialności, relacjach i trudnych decyzjach bez podawania gotowych odpowiedzi. Jednym z narzędzi tej pracy był teatr i drama, pozwalające uczestnikom analizować sytuacje z różnych perspektyw i doświadczać konsekwencji podejmowanych wyborów.
Część tych doświadczeń opisywałem w publikacjach naukowych i eksperckich, a o mojej pracy rozmawiałem również w mediach.
Dziś wykorzystuję te doświadczenia przede wszystkim w szkoleniach dotyczących refleksyjności zawodowej, wartości, dylematów etycznych, komunikacji i pracy z człowiekiem.
Wykorzystanie teatru w edukacji etycznej
„Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna”, 2015
W artykule opisuję wykorzystanie teatru jako narzędzia edukacji etycznej oraz doświadczenia związane z prowadzonym przeze mnie Teatrem Moralnego Niepokoju.
Punktem wyjścia jest pytanie, jak rozmawiać o wartościach i problemach moralnych w sposób, który nie ogranicza się do wykładu czy przekazywania gotowych zasad. Teatr pozwala postawić uczestnika wobec konkretnej sytuacji, różnych perspektyw i konsekwencji decyzji.
To podejście pozostaje ważne także w mojej dzisiejszej pracy szkoleniowej: zamiast dostarczać prostych odpowiedzi na złożone problemy, tworzę warunki do analizy sytuacji, dostrzegania różnych możliwości działania i podejmowania świadomych decyzji.
Marcin Kostyra, „Wykorzystanie teatru w edukacji etycznej”, „Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna”, t. 4, nr 2, 2015, s. 186–198.
To doświadczenie wykorzystuję dziś w szkoleniach:
Dylematy etyczne • Drama w edukacji
Tolerancja na żywo – edukacja moralna na teatralnych deskach
„Filozofuj!”, 2018
W artykule pokazuję teatr jako sposób pracy z problemami moralnymi, które trudno sprowadzić do definicji, wykładu czy zestawu zasad.
Praca nad sytuacją, motywacjami bohaterów, ich wartościami, emocjami i możliwymi rozwiązaniami zmusza do spojrzenia na problem z wielu stron. Uczestnik nie otrzymuje jednej właściwej odpowiedzi – musi analizować, interpretować i wyciągać własne wnioski.
Ta zasada jest mi bliska również dzisiaj. W pracy szkoleniowej interesuje mnie nie tylko to, co uczestnik wie, ale przede wszystkim to, w jaki sposób myśli, interpretuje sytuację i podejmuje decyzję.
[Przeczytaj artykuł w „Filozofuj!”]
Z tym podejściem związane są dziś szkolenia:
Dylematy etyczne • Humanizm w pracy z człowiekiem
Gorące krzesło – poznajcie sprawiedliwość
„Filozofuj!”, 2018
W scenariuszu lekcji etyki i filozofii pokazuję, jak wykorzystać dramę i metody aktywne do pracy nad jednym z podstawowych pojęć etycznych – sprawiedliwością.
Zamiast rozpoczynać od gotowej definicji, uczestnicy najpierw mierzą się z własnym rozumieniem pojęcia, przedstawiają je na różne sposoby, konfrontują swoje perspektywy i formułują argumenty. Jednym z elementów pracy jest technika „gorącego krzesła”, która pozwala spojrzeć na abstrakcyjne pojęcie z nowej perspektywy i uruchomić pytania ważniejsze niż proste odtworzenie wiedzy.
Scenariusz dobrze pokazuje zasadę, która pozostaje istotna w mojej pracy do dziś: uczenie się zaczyna się nie od otrzymania gotowej odpowiedzi, lecz od postawienia człowieka wobec problemu, który wymaga namysłu, interpretacji i zajęcia własnego stanowiska.
Takie podejście wykorzystuję również podczas szkoleń, gdy pracujemy nad wartościami, dylematami etycznymi i sytuacjami zawodowymi, w których różne racje pozostają ze sobą w napięciu.
[Przeczytaj scenariusz w „Filozofuj!”]
Z tym podejściem związane są dziś szkolenia:
Drama w edukacji • Dylematy etyczne
Wywiady i media
Bez tabu. Etyka to nie kaznodziejstwo. Ma przygotowywać do życia w wolności
Serwis Samorządowy PAP, 2016
W rozmowie dla Serwisu Samorządowego PAP opowiadałem o takim sposobie pracy z etyką, w którym zadaniem prowadzącego nie jest przekazywanie uczestnikom własnego systemu wartości.
Znacznie ważniejsze jest stworzenie przestrzeni, w której człowiek potrafi dostrzec różne możliwości działania, zastanowić się nad ich konsekwencjami i samodzielnie dokonać wyboru.
To jeden z fundamentów mojego dzisiejszego podejścia do refleksyjności zawodowej. Szczególnie w zawodach opartych na pracy z ludźmi nie każdą sytuację można rozwiązać procedurą. Potrzebna jest również umiejętność interpretowania sytuacji, rozpoznawania wartości pozostających ze sobą w napięciu oraz przewidywania konsekwencji własnych decyzji.
[Przeczytaj rozmowę w Serwisie Samorządowym PAP]
Zobacz także:
Dylematy etyczne • Wartości w pracy zawodowej •
Katharsis na scenie – teatr w ośrodku wychowawczym
Polskie Radio Czwórka, 2015
W audycji Polskiego Radia opowiadałem o Teatrze Moralnego Niepokoju i wykorzystaniu teatru w pracy wychowawczej.
Teatr był dla mnie przede wszystkim przestrzenią do pracy z człowiekiem: jego doświadczeniami, emocjami, relacjami i sposobem patrzenia na siebie oraz innych.
To doświadczenie nauczyło mnie również, że skuteczna praca rozwojowa nie polega wyłącznie na przekazywaniu wiedzy. Czasami potrzebne jest stworzenie sytuacji, w której uczestnik może zobaczyć problem z innej perspektywy, nazwać to, co wcześniej pozostawało niewidoczne, i samodzielnie dojść do nowych wniosków.
[Posłuchaj audycji i przeczytaj materiał Polskiego Radia]
Zobacz także:
Arteterapia • Humanizm w pracy z człowiekiem
Teatr Moralnego Niepokoju – rozmowa o arteterapii i pracy z młodzieżą
Cała Nadzieja w Sztuce
Rozmowa poświęcona jest mojemu doświadczeniu pracy pedagogicznej, arteterapii oraz stworzonemu przeze mnie Teatrowi Moralnego Niepokoju.
Opowiadam w niej o wykorzystaniu sztuki nie jako celu samego w sobie, ale jako narzędzia pracy z człowiekiem. Teatr pozwalał tworzyć sytuacje, w których uczestnicy mogli współpracować, mierzyć się z wymagającymi tematami, przyjmować inne perspektywy oraz odkrywać własne możliwości.
Doświadczenia zdobyte podczas tej pracy są jednym ze źródeł mojego obecnego podejścia do metod aktywnych, dramy i pracy warsztatowej.
Zobacz także:
Drama w edukacji • Arteterapia
Co łączy te doświadczenia z moją pracą dzisiaj?
Tematy i grupy, z którymi pracuję, zmieniały się przez lata. Niezmienny pozostawał jednak główny obszar mojego zainteresowania: człowiek znajdujący się w sytuacji, w której musi zrozumieć, ocenić i zdecydować, jak działać.
Filozofia nauczyła mnie zadawania pytań i analizowania założeń.
Pedagogika – patrzenia na zachowanie człowieka w jego kontekście.
Etyka – dostrzegania wartości, które wpływają na nasze wybory.
Drama i teatr – tworzenia doświadczeń pozwalających zobaczyć sytuację z perspektywy innych osób.
Sport – że ciężka praca i umiejętność podnoszenia się po przegranych buduje siłę.
Wieloletnia praktyka pracy z ludźmi pokazała mi natomiast, że wiedza i procedury są potrzebne, ale nie rozwiązują każdego problemu.
Dlatego dziś w swojej pracy szkoleniowej łączę wiedzę, doświadczenie, refleksję i praktyczne działanie.
Nie chodzi o przekazanie uczestnikowi odpowiedzi na każdą możliwą sytuację.
Chodzi o to, żeby potrafił lepiej rozpoznać sytuację, zobaczyć dostępne możliwości, rozumieć konsekwencje i podjąć odpowiedzialną decyzję.