Dlaczego szkolenia z samoobrony dla pracowników socjalnych nie powinny opierać się na strachu?
Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa osobistego pracowników socjalnych są dziś coraz częściej organizowane przez instytucje publiczne. To ważny i potrzebny kierunek. Jednocześnie sposób prowadzenia takich zajęć ma ogromne znaczenie – może wzmacniać kompetencje zawodowe albo przeciwnie, budować niepotrzebne napięcie i poczucie zagrożenia.
Szkolenia z samoobrony dla pracowników socjalnych powinny być projektowane inaczej niż szkolenia dla służb mundurowych. Ich celem nie jest przygotowanie do walki, lecz zwiększenie bezpieczeństwa pracy terenowej poprzez prewencję, komunikację i właściwe decyzje sytuacyjne.
W swojej pracy przyjmuję zasadę:
Edukuję a nie traumatyzuję.
Strach nie uczy bezpieczeństwa.
Podczas jednego ze szkoleń uczestniczka opowiedziała mi o zajęciach prowadzonych wcześniej przez byłego funkcjonariusza służb mundurowych. Szkolenie polegało na symulowaniu nagłych ataków w miejscu pracy – prowadzący wpadał do pokoju i atakował uczestników przedmiotami znajdującymi się pod ręką.
Takie doświadczenie może zrobić wrażenie. Może nawet zostać zapamiętane. Nie oznacza to jednak, że zwiększa realne bezpieczeństwo pracy.
Nie da się przygotować do wszystkich możliwych scenariuszy zagrożeń poprzez symulowanie przypadkowych ataków. Co więcej – budowanie atmosfery stałego zagrożenia w zawodzie pomocowym jest po prostu szkodliwe.
Praca socjalna opiera się na relacji, zaufaniu i kontakcie z drugim człowiekiem. Jeśli zaczynamy postrzegać każdego klienta jako potencjalnego napastnika, tracimy podstawowe narzędzie tej pracy.
Bezpieczeństwo zaczyna się od relacji, nie od walki
Pracownicy socjalni posiadają ogromne kompetencje, które często nie są przez nich samych traktowane jako zasób bezpieczeństwa:
- umiejętność rozmowy w sytuacjach napięcia
- rozpoznawanie emocji drugiej osoby
- doświadczenie pracy w środowisku konfliktowym
- zdolność deeskalacji trudnych sytuacji
Podczas szkoleń wzmacniamy właśnie te kompetencje.
To nie siła fizyczna jest podstawowym narzędziem bezpieczeństwa w pracy socjalnej. Jest nim profesjonalna komunikacja.
Realistyczne cele szkolenia
W ciągu kilku godzin szkolenia nie da się nauczyć nikogo „walczyć jak komandos”. Nie taki jest też cel zajęć.
Można natomiast znacząco zwiększyć bezpieczeństwo pracy poprzez:
- rozpoznawanie sytuacji zagrożenia
- zapobieganie eskalacji konfliktu
- bezpieczne zwiększanie dystansu
- podejmowanie decyzji o wycofaniu się z sytuacji ryzyka
- stosowanie prostych reakcji ochronnych
Dlatego podczas zajęć pracujemy według jasnej kolejności:
prewencja → deeskalacja → wycofanie się → reakcja obronna jako ostateczność
Szkolenie dopasowane do realnych uczestników
Większość pracowników socjalnych to osoby bez przygotowania sportowego. Często obawiają się zajęć z samoobrony, ponieważ kojarzą je z treningiem fizycznym wymagającym dużej sprawności.
Dlatego szkolenie powinno:
- być bezpieczne fizycznie
- mieć spokojne tempo pracy
- uwzględniać możliwości uczestników
- budować poczucie kompetencji zamiast presji
Z mojego doświadczenia wynika, że kiedy uczestnicy odkrywają, jak wiele już potrafią dzięki swoim kompetencjom zawodowym, rośnie ich pewność siebie i poczucie profesjonalizmu.
To jeden z najważniejszych efektów szkolenia.
Bezpieczeństwo w pracy socjalnej budujemy na zasobach, nie na sile
Celem szkolenia nie jest przygotowanie do walki. Celem jest zwiększenie bezpieczeństwa pracy.
Osiągamy to poprzez:
- lepsze rozumienie sytuacji zagrożenia
- świadome reagowanie na napięcie
- wzmacnianie kompetencji komunikacyjnych
- ćwiczenie prostych reakcji ochronnych możliwych do zastosowania w pracy terenowej
Bezpieczeństwo pracowników socjalnych nie polega na traktowaniu klienta jak przeciwnika. Polega na profesjonalnym rozpoznawaniu sytuacji i adekwatnym reagowaniu.
I właśnie tego można się nauczyć podczas dobrze zaprojektowanego szkolenia.