Bezpieczeństwo pracowników socjalnych nie jest wyłącznie kwestią indywidualnych umiejętności reagowania w sytuacjach trudnych. Jest ono elementem systemowej organizacji pracy instytucji pomocy społecznej i wynika zarówno z przepisów prawa pracy, jak i regulacji szczególnych dotyczących wykonywania zawodu pracownika socjalnego.
Dlatego szkolenia z zakresu bezpieczeństwa osobistego należy traktować jako część szerszego systemu ochrony pracownika wykonującego zadania w środowisku.
Status funkcjonariusza publicznego pracownika socjalnego
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej pracownik socjalny korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych w trakcie wykonywania czynności służbowych.
Oznacza to, że naruszenie nietykalności cielesnej pracownika socjalnego, znieważenie lub groźby kierowane wobec niego w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych podlegają odpowiedzialności karnej na zasadach właściwych dla ochrony funkcjonariuszy publicznych.
Istotne jest jednak doprecyzowanie, że ochrona ta nie jest ograniczona wyłącznie do pracy w terenie. Obejmuje ona wszystkie czynności służbowe wykonywane w ramach obowiązków zawodowych — zarówno w środowisku zamieszkania klienta, jak i w siedzibie ośrodka pomocy społecznej.
Decydujące znaczenie ma związek zdarzenia z wykonywaniem obowiązków służbowych, a nie miejsce jego wystąpienia.
Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa pracy socjalnej
Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy również w sytuacjach wykonywania obowiązków poza siedzibą instytucji.
W praktyce oznacza to konieczność:
– identyfikowania zagrożeń związanych z pracą środowiskową,
– wprowadzania procedur postępowania w sytuacjach ryzyka,
– zapewnienia wsparcia organizacyjnego podczas wizyt w środowisku,
– prowadzenia szkoleń z zakresu bezpieczeństwa pracy,
– umożliwienia korzystania z asysty Policji w sytuacjach podwyższonego zagrożenia.
Bezpieczeństwo pracownika socjalnego nie może być traktowane jako jego indywidualna odpowiedzialność.
Jest ono elementem organizacji pracy instytucji.
Czy pracownik socjalny może posiadać gaz pieprzowy?
Polskie przepisy dopuszczają możliwość posiadania ręcznych miotaczy gazu obezwładniającego bez konieczności uzyskania pozwolenia.
Oznacza to, że pracownik socjalny może legalnie posiadać gaz pieprzowy jako środek ochrony osobistej.
Jednocześnie decyzja o jego użyciu powinna być traktowana jako działanie o charakterze ostatecznym, podejmowane w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa pracy ważniejsze od samego posiadania środka ochrony jest przygotowanie do jego odpowiedzialnego użycia oraz umiejętność rozpoznania momentu, w którym jego zastosowanie jest uzasadnione.
W praktyce szkoleniowej rekomenduje się wybór prostych ręcznych miotaczy gazu pieprzowego o charakterze obronnym, przeznaczonych do ochrony osobistej, a nie środków o parametrach interwencyjnych stosowanych przez służby mundurowe.
Asysta Policji podczas wykonywania czynności służbowych
W sytuacjach podwyższonego ryzyka pracownik socjalny może wykonywać czynności służbowe z udziałem funkcjonariuszy Policji.
Dotyczy to w szczególności przypadków:
– zagrożenia agresją ze strony klienta
– podejrzenia przemocy domowej
– interwencji w środowiskach konfliktowych
– konieczności odebrania dziecka z rodziny
– wykonywania czynności w obecności osób nietrzeźwych lub agresywnych
Korzystanie z asysty Policji nie jest przejawem braku kompetencji pracownika socjalnego, lecz elementem prawidłowej organizacji bezpieczeństwa pracy.
Znaczenie szkoleń okresowych z zakresu bezpieczeństwa pracy
Jednorazowe szkolenie z zakresu bezpieczeństwa osobistego nie rozwiązuje problemu zagrożeń w pracy środowiskowej.
Bezpieczeństwo pracy socjalnej wymaga działań o charakterze systemowym i cyklicznym.
Szkolenia okresowe pozwalają:
– utrwalać procedury postępowania w sytuacjach zagrożenia
– aktualizować wiedzę o ryzykach środowiskowych
– wzmacniać kompetencje komunikacyjne w sytuacjach napięcia
– ćwiczyć reakcje ochronne możliwe do zastosowania w pracy terenowej
Szczególnie istotne jest łączenie szkoleń z zakresu bezpieczeństwa fizycznego z elementami deeskalacji konfliktu i komunikacji w sytuacjach trudnych.
Organizacyjne elementy zwiększające bezpieczeństwo pracy w terenie
Na poziomie instytucjonalnym bezpieczeństwo pracowników socjalnych zwiększają również:
– wizyty środowiskowe realizowane w zespołach dwuosobowych
– wcześniejsza analiza ryzyka przed wizytą
– możliwość kontaktu telefonicznego z jednostką w trakcie pracy terenowej
– procedury informowania o planowanych wizytach
– dokumentowanie sytuacji zagrożenia
– wsparcie przełożonych w sytuacjach konfliktowych
Działania te nie eliminują ryzyka całkowicie, ale znacząco zwiększają bezpieczeństwo wykonywania obowiązków zawodowych.
Bezpieczeństwo jako element profesjonalizacji pracy socjalnej
Bezpieczeństwo pracownika socjalnego nie polega wyłącznie na reagowaniu w sytuacji zagrożenia.
Jest ono elementem profesjonalnej organizacji pracy instytucji oraz kompetencji zawodowych osób wykonujących zadania pomocowe w środowisku.
Dlatego szkolenia z zakresu bezpieczeństwa pracy powinny wzmacniać przede wszystkim:
prewencję → rozpoznawanie sytuacji ryzyka → deeskalację konfliktu → bezpieczne wycofanie się → reakcję obronną jako ostateczność
Tak rozumiane bezpieczeństwo nie zmienia charakteru pracy socjalnej.
Wzmacnia jej stabilność i odpowiedzialny wymiar zawodowy.
Chcesz uzyskać więcej informacji o moich szkoleniach, odezwij się, odpowiem.